Başlangıç / Bilgi Platformu / Kentsel Çevre Algısının Oluşmasındaki Etkenler Nelerdir?

Kentsel Çevre Algısının Oluşmasındaki Etkenler Nelerdir?

Kentsel Çevre Algısı konusunda ve Sosyal Teori ve Mekan Dersi kapsamında hazırlanan bu araştırma raporu; dersi sonradan alacak Şehir ve Bölge Planlama Bölümü öğrencilerine örnek olması için paylaşılmıştır.

Kentsel Çevre Algısı

Üniversite Öğrencilerinin Kentsel Çevre Algısının Oluşması:

İzmir Örneği

Çalışmanın Bağlamı: Dokuz Eylül Üniversitesi-Mimarlık Fakültesi öğrencilerinden seçilen örneklem grubun, 16.10.2017-10.12.2017 tarihleri arasında kenti nasıl algıladığı araştırılmıştır.

Çalışmanın Amacı: Dokuz Eylül Üniversitesi-Mimarlık Fakültesi öğrencilerinden seçilen örneklem grubun 16.10.2017-10.12.2017 tarihleri arasında, zihinlerindeki kent algısının kentle nasıl bütünleştiği tespit edilmeye çalışılmıştır.

Çalışmanın Hedefi: Dokuz Eylül Üniversitesi-Mimarlık Fakültesi öğrencilerinden seçilen örneklem grubun, kentsel çevre algılarının oluşmasındaki etkenler ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Çalışmanın Yöntemi: Mimarlık Fakültesinde eğitimine devam eden 20 kişilik öğrenci grubuna sınırlı bir zaman aralığında anket yapılmıştır.

1. Giriş

Kentsel çevre algısını konu alan araştırmanın odak noktası olan İzmir, 8500 yıldır yerleşmiş kent geleneğini sürdürüren bir Ege kıyı kentidir. Bir metropol kenti olan İzmir, hem zengin bir kültürel yapıya hem de Avrupa kimliğine sahiptir. İzmir, kentsel gelişim sürecinde pek çok kültüre ev sahipliği etmiştir. Bu durum ise İzmir’de kentsel çevre algısı oluşumunda büyük etkendir.

KENTSEL ÇEVRE ALGISI

Şekil 1 : Çalışma alanının konumu (Google Haritalar, 2017)

Kentsel çevre algısının İzmir örneğinde nasıl şekillendiğini incelemek adına; Dokuz Eylül Üniversitesi-Mimarlık Fakültesinde öğrenim gören 20 öğrenci ile 16.10.2017-10.12.2017 tarihleri arasında görüşmeler yapılmıştır ve örneklem gruba anket uygulanmıştır. Anketin ilk aşamasında, kentsel çevre algısının oluşmasındaki etkenleri anlamaya yönelik sorular sorulmuştur. Örneklem grubunun demografik yapıları ve göç durumları anlaşıldıktan sonra ikinci aşamaya geçilmiştir. 20 öğrenciye “İzmir” denildiğinde kendilerinde ilk çağrışım yapan kavramların neler olduğu sorulmuştur. Son aşamada ise örneklem grubun kentsel çevre algısının oluşmasındaki etkenler ortaya konulmuştur.

2. Demografik Yapı ve Göç Durumunun Kentsel Çevre Algısı Oluşumuna Etkisi

sosyal teori ve mekan

Şekil 2 : Anket yapılan örneklem grubun doğum yerleri

Kent algısının kentle nasıl bütünleştiğini anlamak için yapılan görüşmelerde; 10 u kadın, 10 u erkek toplam 20 öğrenci ile görüşülmüştür. Örneklem grubunun tamamı 20-22 yaş aralığında olup; yarısı İzmir doğumlu iken yarısı başka şehirlerden göç ederek gelmiştir. Göç ile gelen örneklem grubundan 2 kişi, ailesinin tayini çıkması nedeniyle gelip Dokuz Eylül Üniversitesinde öğrenim görmektedir. Geriye kalan 8 kişi ise doğma büyüme İzmirli olduklarını belirtmişlerdir. İzmir’in kent kimliği, öğrencilerin öğrenim görmesi ve çalışanların iş bulması açısından oldukça caziptir. İnsanların okuma ve çalışma ihtiyaçlarının yanı sıra, sosyal hayat ihtiyaçlarını da karşılamaktadır. Bu durum İzmir’i bir cazibe merkezi haline getirmiştir, ayrıca kentsel çevre algısı oluşumunda doğrudan etki etmiştir.

3. Kentsel Aidiyet Durumuna İlişkin Değerlendirmeler

kentsel çevre algısı izmir örneği

Şekil 3 : Anket yapılan örneklem grubun aidiyet durumları

İkinci aşamaya geçilerek, öğrencilerin kente duydukları aidiyet durumunu belirlemek için “Kendini nereli hissediyorsun ve neden?” sorusu sorulmuştur. 16 kişi tarafından “Kendimi İzmirli hissediyorum” cevabı alınmıştır. Örneklem grubu kendilerini İzmirli hissetmelerinin nedenini, özgürlük ve rahatlık gerekçesiyle açıklamıştır. İzmir’de öğrenim gören üniversite öğrencileri, İzmir’in kent yaşamına rahatlıkla ayak uydurabilmektedir. İzmir’e alışan öğrencilerin ise kente duydukları aidiyet duygusu, kentsel çevre algısı ile doğrudan gelişecektir. Bu durumun doğruluğunun tespit edilmesi açısından, ikinci aşama araştırmanın en önemli aşaması olmuştur.

4. Kentsel Çevre Algısı

izmir kentsel çevre algısı

Şekil 4 : İzmir denildiğinde, anket yapılan örneklem grubun aklına gelen ilk 2 sözcük

Her çevre, kendine ait bir karaktere sahiptir. Bu karakter kentliler tarafından benimsendiğinde, kentlilerin aklında algısal kimlik oluşmaktadır. Algısal kimlik herkes tarafından farklı tanımlanmaktadır. Çevresel mekan olarak İzmir’e nasıl anlamlar yüklendiğini tespit etmek amacıyla “İzmir denildiğinde aklınıza gelen ilk 2 sözcük nedir? İzmir’i nasıl tanımlarsınız?” soruları anket yapılan gruba yöneltilmiştir. Deniz sözcüğü 6 kez, kız sözcüğü 4 kez, gevrek kelimesi 3 kez, Saat Kulesi sözcüğü 5 kez, Dokuz Eylül sözcüğü 3 kez, Ege Üniversitesi sözcüğü 2 kez, rakı sözcüğü 3 kez, Boyoz sözcüğü 4 kez, Alsancak sözcüğü 3 kez, Karşıyaka sözcüğü 2 kez, CHP sözcüğü 2 kez, bar sözcüğü 1 kez, Göztepe sözcüğü 2 kez tekrarlanmıştır. Araştırma sonucunda, İzmir’in kentsel fonksiyonları göz önüne alınarak kentin deniz ile bağdaştığı sonucu çıkartılmıştır. Bu durum bir başka deyişle şairin “İzmir: denizi kız, kızları deniz kokan şehir” sözünü doğru kılmaktadır.

Ayrıca örneklem grubuna, İzmir denildiğinde zihinlerinde canlanan görüntülerin neler olduğu sorulmuştur. Örneklem grubunun bir kısmı, araştırma raporu için resim çizmeyi kabul ederken, bir kısmı ise çizimlerinin kötü olduğu gerekçesiyle katkıda bulunamamıştır.

Çizilen resimler ise deniz resmi, Saat Kulesi’nin bir soyutlaması şeklindedir. Zihinsel harita yönteminin, sağlıklı bir şekilde örneklem grubunun tamamına uygulanamıyor oluşu yüzünden; araştırma raporunun konusunun aydınlatılmasında bir yöntem olarak zihinsel harita yöntemi kullanılamamıştır. Ancak bu durum kentsel çevre algısında bir faktör olan kent imgelerinin anlaşılmasına engel değildir. Araştırma grubu bir önceki aşamada akıllarına gelen ilk 3 kelimenini, akıllarında canlanan görüntüler olduğunu söylemiştir. Bu durum ise herkesin ortak algısının, benzer noktalar olduğu sonucunu vermektedir.

araştırma raporu kentsel çevre algı

Şekil 5 : Kent kimliğini yansıtan bir zihinsel harita (Coğrafya Bölümü) ve İzmir Saat Kulesi (Karadağ & Turut)

5. Kentsel Çevre Algısının Kevin Lynch ile Yorumlanması

Kent üzerine yapılan çalışmalarda ilk olarak, kentin taşıdığı anlam tartışılır.  Bu anlam kimi zaman kentin taşıdığı kültürel kimlik, kimi zamansa kentin üzerinde bulunduğu bir coğrafyadır. Aktörlerin etkin bir biçimde faaliyet gösterdiği kentte, her şey bir bütün olarak algılanmalıdır. Kent; zamanla harmanlanıp, bütünsel olarak anlaşılabilecek bir forma ulaştığında anlam kazanmaktadır.

Kevin Lynch’e göre iyi bir çevresel imge, duygusal olarak güven sağlamalıdır. Dış çevreden elde edilen veriler, yön duygusunu geliştirerek; gözlemci üzerinde duyusal ipuçlarının oluşmasına ortam hazırlamaktadır. Çevrenin ahenkli bir şekilde kullanılmasıyla düzen meydana gelmektedir. Yön bulma endişesi taşıyan gözlemci, düzenli formları belki de kaybolma korkusu taşımadığı için daha çok benimsemiştir. Bu yüzden kent; yalnızca kendi içinde değil, kentlilerle yani gözlemcileriyle birlikte ele alınmalıdır. Günümüz modern kentlerinde, görsel karmaşadan olabildiğince uzak durulmaya çalışılmıştır. İnsan zihninde kolaylıkla yer bulabilecek simgeler ve semboller ile kentler anlamlandırılmıştır.  Kevin Lynch güzel bir çevresel imgenin başlıca özellikleri olarak; anlam, dokunaklılık, duyusal hazlar, ritm ve uyaranlar olduğunu öne sürmüştür. Buradan görünür bütünün küçük bir parçasının bile, aslında ne kadar önemli olduğu çıkarılmaktadır.

Kentler, imgeler ve sembolleri içerisinde barındırmaktadır. Özellikle çevresel imgeler, Kevin Lynch’in Kent İmgesi kitabında üzerinde sıklıkla durduğu bir konudur. Kentteki farklı işlevlerin coğrafi konumları olduğu gibi, kenti besleyen bir sürü ağ dizisi bulunmaktadır. Kent bağlantılarının vücuttakine benzer ağlardan oluşması, davranışsal özelliklerin benzerliğinde de dikkat çekmektedir.

Kent bu anlamda coğrafi bir döngü sistemidir. Kentsel ağlar, zamanla kentin sınırlarının ötesine uzanarak farklı davranışsal özelliklerin değiş tokuşu için odak rolü oynamaktadır. Yani kent deneyimleri kişilere göre değişmektedir. Kentin somut ve soyut bileşenlerinin insan yapısına etki ettiği apaçık ortadır.  Karakteristik olan kent yaşamı, kent deneyiminin yoğun oluşu ve kentin ölçek yönüyle doğrudan ilişkilidir.

Kentler, ölçeklerinin büyük olması ve geçmişten günümüze kadar gelmiş olay dizilerini barındırması nedeniyle; uzun bir zaman sürecinde algılanmaktadır. Gözlemci kenti, kimi zaman geçmiş deneyimlerini hatırlayarak kimi zamansa çevresel bağlamları ilişkilendirerek yorumlamaya çalışır. Devamlı büyüme gösteren ve form değiştiren nesne konumundaki kentlerin, içinde bulunulan zamanla birlikte değerlendirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.

6. Sonuç

Kent içerisindeki yerini benimseyen kişiler, algıladığı çevre ile yaratmış olduğu imgelem dünya arasındaki bağlantıyı kurmaktadır. Kent bu anlamda coğrafi bir döngü sistemidir. Kentsel ağlar, zamanla kentin sınırlarının ötesine uzanarak farklı davranışsal özelliklerin değiş tokuşu için odak rolü oynamaktadır.

Odak rolü oynayan İzmir’in algılanma sürecinde, kentsel çevre algısının oluşmasında kişisel nedenler ve doğulan memleket etkili olmuştur. İnsanın çevresel algı süreçleri ve mekansal davranışları, belli bir fiziksel ve toplumsal çevrede gelişmektedir. Bu nedenle kentler, “Çevresel Algı” konulu çalışmalar için uygun bir zemin hazırlamaktadır. Demografik, sosyal ve psikolojik değerlendirmelerde birçok faktör; İzmir’in farklı biçimlerde ve önceliklerde algılanmasında etkili olmuştur.

7.KAYNAKÇA

Karadağ, A., & Turut, H. (2013). Üniversite Öğrencilerinin Kentsel Çevre Algısı Üzerine BirAraştırma. Coğrafi Bilimler Dergisi: http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/33/1910/20050.pdf adresinden alınmıştır.

(Google Haritalar, 2017)

Lynch, K. (2010). Kent İmgesi.

kevin lynch kent imgesi
Kevin Lynch-Kent İmgesi

About Özgecan Hayırlı

Şehir ve Bölge Planlama Bilgi Platformu; Şehir ve Bölge Planlamasına dair içerikler sunan, geniş kapsamlı bir bilgi platformudur. Bölümü yeni kazanan ve öğrenimine devam eden öğrenciler düşünülerek hazırlanmıştır. Bunun yanı sıra, makalelerle ve bölüme dair bilgi veren paylaşımlarla desteklenmiştir. Sizlerde katkıda bulunmak isterseniz, bizlerle iletişime geçerek büyük bir platform olmamıza destek olabilirsiniz. ŞBP Bilgi Platformu ailesine katılmak için lütfen bizimle iletişime geçiniz.

Check Also

Şehir Altyapısı Ders Notları

Şehir Altyapısı Nedir? Çevrenin Özellikleri Nelerdir?

Şehir Altyapısı konusundan bahsetmeden önce, fiziksel çevre ve toplumsal çevrenin farklarına değinelim. Çevre; fiziksel ve …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir